Araştırma: Hava kirliliği yoksul bölgelerde daha ölümcül

Avrupa genelinde yapılan kapsamlı araştırma, hava kirliliğinin etkilerinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda sosyoekonomik bir sorun olduğunu ortaya koydu. Düşük gelirli bölgelerde ölüm riski belirgin şekilde artıyor.

Hava kirliliği sadece çevre sorunu değil

Nature dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Avrupa’da hava kirliliğine bağlı ölüm riskinin bölgesel eşitsizliklerle doğrudan bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Araştırmaya göre yoksulluk oranının yüksek olduğu ve temiz enerji kullanımının sınırlı kaldığı bölgelerde sağlık üzerindeki olumsuz etkiler çok daha ağır hissediliyor.

88 milyon ölüm verisi incelendi

Barcelona Küresel Sağlık Enstitüsü ile Barcelona Supercomputing Center iş birliğiyle yürütülen çalışmada, 2003–2019 yılları arasında 31 Avrupa ülkesinde gerçekleşen 88 milyondan fazla ölüm vakası analiz edildi.

Araştırma, hava kirliliğinin etkisinin yalnızca kirlilik seviyesiyle açıklanamayacağını ortaya koydu. Yaşanılan bölgenin ekonomik koşulları, sağlık hizmetlerine erişim ve çevre politikalarının etkinliği de sonuçlar üzerinde belirleyici rol oynuyor.

Çalışmanın ilk yazarı Zhaoyue Chen, varlıklı bölgelerde sağlık sistemlerinin daha güçlü olduğunu, çevre bilincinin daha yüksek seviyede bulunduğunu ve bu durumun riskleri azalttığını ifade etti.

Avrupa’da net bir coğrafi ayrışma var

Araştırmaya göre kişi başına gelirin yüksek olduğu, yaşam beklentisinin uzun ve yoksulluk oranının düşük olduğu bölgelerde hava kirliliğine bağlı ölüm oranları daha düşük seviyede kalıyor.

Kuzey ve Batı Avrupa ülkeleri daha iyi bir tablo çizerken, Güney ve Doğu Avrupa’da riskler belirgin biçimde yükseliyor. Bazı bölgelerde bu riskin, daha zengin bölgelere kıyasla iki katına kadar çıktığı tespit edildi.

Çalışmanın kıdemli yazarı Joan Ballester Claramunt, Batı Avrupa’nın temiz enerji yatırımları ve emisyon denetimlerine daha fazla kaynak ayırmasının bu farkta etkili olduğunu vurguladı.

Temiz enerji, temiz hava demek

Araştırma sonuçları, yenilenebilir enerji kullanımının artmasının hava kalitesini doğrudan iyileştirdiğini de ortaya koydu.

Bu yüzyılda yenilenebilir enerji kullanımındaki artışla birlikte:

• PM2.5 (ince partikül) kirliliğinde %15
• PM10 (kaba partikül) kirliliğinde %54
• NO₂ (azot dioksit) kirliliğinde %20

oranında düşüş gözlemlendi.

Buna karşılık fosil yakıt kullanımının yaygın olduğu bölgelerde, ultra ince partiküller ve ağır metallere maruz kalma riski artmaya devam ediyor.

Sağlık üzerindeki etkiler geniş kapsamlı

Uzmanlara göre hava kirliliği yalnızca solunum yolu hastalıklarına yol açmıyor. Uzun süreli maruziyet;

• Alzheimer
• Hipertansiyon
• İnme
• Depresyon

gibi pek çok kronik hastalıkla da bağlantılı.

Avrupa Çevre Ajansı verilerine göre, yalnızca 2023 yılında Avrupa’da hava kirliliği yaklaşık 182 bin kişinin ölümüne neden oldu.

Çözüm sadece çevre politikaları değil

Araştırmacılar, hava kirliliğiyle mücadelede yalnızca emisyonları azaltmanın yeterli olmadığını vurguluyor. Sosyoekonomik eşitsizlikleri azaltmaya yönelik politikaların da en az çevre düzenlemeleri kadar kritik olduğu ifade ediliyor.

Uzmanlara göre temiz hava, sadece çevresel değil aynı zamanda sosyal adalet meselesi.